Địa chỉ: Nguyễn Trãi, Thành phố Đông Hà, Tỉnh Quảng Trị
Nữ bác học thầm lặng Lise Meitner!
Cập nhật 18/10/2017 Lượt xem 582

  Nữ bác học thầm lặng Lise Meitner!


Vào thời đại Cổ Hy Lạp, nhà bác học Democritus (460-370 tr.CN) khi khảo sát sự vật, đã cắt nghĩa nhiều hiện tượng vật lý bằng lý thuyết nguyên tử. Theo Democritus, vật chất được cấu tạo bởi những phần tử cực nhỏ không thể phân chia được gọi là “nguyên tử”. Một vật nặng là do có nhiều nguyên tử cấu kết lại với mật độ dày, trong khi ở vật nhẹ, các nguyên tử được sắp xếp thưa thớt.

Lý thuyết của Democritus đã không tiến triển được xa và bị các nhà khoa học dần dần quên lãng trong gần 24 thế kỷ cho tới cuối thế kỷ 19, lý thuyết nguyên tử được các nhà vật lý xét lại. Sau khi tính phóng xạ của vài vật thể được khám phá, các nhà khoa học nhận thấy rằng trong nguyên tử còn có nhiều thành phần nhỏ hơn. Các nhà khoa học đã gặp một lĩnh vực mới để khảo cứu: lĩnh vực nguyên tử học.

Trong số những nhân vật góp công vào ngành học này, có hai nữ bác học lớn mà một trong đó là Marie Curie - nữ bác học đầu tiên nghiên cứu về phóng xạ và là nữ bác học nổi tiếng thế giới. Vậy thì nữ bác học thứ hai là ai ? Đây có lẽ là một câu hỏi mà ít ai trong số chúng ta biết được câu trả lời ?

Đó là, Lise Meitner (1878 - 1968), một nữ bác học vật lý xuất sắc người Áo gốc Do Thái, người mà nhà bác học Einstein thường gọi bằng một danh hiệu vừa thân mật vừa kính trọng là “Bà Curie của chúng ta”.

  Einstein thường gọi Lise Meitner một cách thân mật và trân trọng bằng danh hiệu "Bà Curie của chúng ta". Nhưng than ôi, nếu bà Marie Curie may mắn trong tình yêu và vinh quang tột bậc trong khoa học thì cuộc đời của Meitner lại giống như một truyện phim buồn kết thúc bằng sự phản bội trong tình bạn và sự nhìn nhận bất công của lịch sử ...

Năm 1907, cô gái người Áo gốc Do Thái 29 tuổi Lise Meitner một mình đến Đức lập nghiệp từ hai bàn tay trắng cả về địa vị lẫn tiền tài. Trong hồi ký bà viết: "Tại đây, tôi chẳng có một địa vị gì để xưng hô. Bạn hãy cố tưởng tượng xem cuộc đời sẽ thế nào nếu bạn không có nhà cửa, phải ở nhờ trong một căn phòng ở nơi làm việc, không một ai giúp đỡ, không một chút quyền hành ...".

Nhưng Meitner đã cố gắng sống cởi mở, chân thành với mọi người, và nhanh chóng kết bạn với một nhà khoa học trẻ tên là Otto Hahn kém Meitner 1 tuổi, diện mạo rất dễ coi. Họ cùng làm việc với nhau trong một phòng thí nghiệm tại Viện Kaiser Wilhelm ở Berlin. Chẳng bao lâu sau họ bắt đầu nổi lên ở Đức như một nhóm nghiên cứu có tiếng tăm với những công trình về nguyên tử được đánh giá cao.

Đến giữa những năm 1920, Meitner đã trở thành chủ nhiệm khoa vật lý lý thuyết thuộc Viện Hoá Học Kaiser Wilhelm. Thái độ tự tin trong học thuật của bà lộ rõ trong các buổi hội thảo chuyên đề. Tại đó bà thường ngồi ngay ở hàng ghế đầu bên cạnh những nhân vật "khổng lồ" như Einstein hay Max Planck, v.v.

Công trình khoa học quan trọng nhất của Lise Meitner là chương trình nghiên cứu bắn phá hạt nhân uranium bắt đầu từ năm 1934. Cùng nhóm nghiên cứu của bà, ngoài người bạn Otto Hahn còn có thêm Fritz Strassmann, một người vừa hoàn thành luận án tiến sĩ. Nhưng đến năm 1938, làn sóng bài Do Thái dấy mạnh lên ở Đức buộc bà phải rời khỏi đất nước này để lánh nạn tại Stockholm, Thuỵ Điển. Tại đây, với khả năng tư duy lý thuyết và trí tưởng tượng sắc sảo, bà vẫn tiếp tục lãnh đạo nhóm nghiên cứu của mình tại Berlin thông qua thư từ. Strassmann cho biết: "Ý kiến và sự phán xét của Meitner có trọng lượng rất lớn đối với chúng tôi tại Berlin ... Meitner là người lãnh đạo trí tuệ của nhóm chúng tôi".

Thậm chí cả những máy móc và phương tiện thí nghiệm như nguồn neutron chất lượng cao, máy đếm, máy khuếch đại, ... cũng đều do chính Meitner đã chuẩn bị lắp đặt sẵn sàng tại phòng thí nghiệm ở Berlin trước khi bà rời khỏi nơi đây. Các cộng sự của bà chỉ việc sử dụng và tiến hành thí nghiệm theo chương trình do bà vạch ra.

Đến năm 1938, công trình nghiên cứu của nhóm đã thành công, họ chính là những người đâu tiên khám phá ra hiện tượng phân rã hạt nhân, một hiện tượng vật lý có vai trò quan trọng trong việc chế tạo ra bom nguyên tử sau này. Và với việc trực tiếp công bố kết quả nghiên cứu, Otto Hahn đã được lịch sử ghi nhận bằng giấy trắng mực đen là người đầu tiên khám phá ra hiện tượng này. 

Nhờ đó, Otto Hahn lập tức trở nên nổi tiếng và năm 1944 đã được trao tặng giải Nobel hoá học !

Lise Meitner không hề được hội đồng trao giải Nobel nhắc tới, đơn giản vì công trình khám phá do Otto Hahn công bố hầu như không nhắc gì đến đóng góp của bà ! Thậm chí trong suốt gần một phần tư thế kỷ sau đó, Otto Hahn đã cố chứng minh rằng tất cả mọi kết quả khám phá là của riêng ông. Trớ trêu thay, trong khi Hahn phớt lờ người có công lớn nhất là Meitner thì lại không thể phớt lờ Strassmann. Hahn định "bố thí" cho Strassmann 10% tiền giải thưởng, nhưng Strassmann khảng khái từ chối. Ông vô cùng  thất vọng với con người của Hahn, coi việc Hahn làm là một trò hề. Ông đã viết thư cho Meitner để mời bà trở lại Đức, nhưng Meitner từ chối.

Làm sao Meitner có thể nhận lời trong khi bà cảm thấy bị tổn thương vì những gì mà một cộng sự lâu năm, một người bạn thân mà bà hằng quý mến trân trọng, đã cư xử với bà?  Nhưng Meitner đã quyết định dẹp bỏ nỗi buồn, quên đi mọi kỷ niệm trong quá khứ ở Đức. Bà rời Stockholm để sang Anh sống những năm cuối đời như một bà già ẩn dật, cô đơn, suốt ngày chỉ lục lọi sách ở các hiệu sách. Bà mất tháng 11 năm 1968 trong sự lặng lẽ không mấy ai biết. Trong những năm 1970, các học giả nữ trên thế giới đã lên tiếng đòi lấy lại vinh quang cho bà. Năm 1982, lịch sử khoa học dường như hối hận và muốn sửa chữa lỗi lầm bằng cách lấy tên bà để đặt cho nguyên tố thứ 109 trong Bảng Tuần Hoàn Mendeleev - nguyên tố Meitnerium.

                                                                     

                           (Tóm lược từ bài viết của tác giả Phạm Việt Hưng trên trang vietsciences.free)

Các tin khác
CÂU CHUYỆN VỀ NGUYÊN TỐ HIĐRO (- Ngày cập nhật: 05/12/2017)
CUỘC THI HÙNG BIỆN TIẾNG ANH CẤP TRƯỜNG (- Ngày cập nhật: 28/11/2017)
CHUYÊN ĐỀ “TÔN SƯ TRỌNG ĐẠO” (- Ngày cập nhật: 22/11/2017)
GIẢI NOBEL VẬT LÍ 2017 (- Ngày cập nhật: 22/11/2017)
NGUYỄN TUÂN - BẬC THẦY VỀ TÙY BÚT (- Ngày cập nhật: 24/10/2017)
HÌNH HỌC DỰNG HÌNH (- Ngày cập nhật: 21/10/2017)
HÀNH TRÌNH MỞ RỘNG BẢNG TUẦN HOÀN HÓA HỌC (- Ngày cập nhật: 18/10/2017)
BÀN VỀ CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP (- Ngày cập nhật: 18/10/2017)
Đại hội Đại biểu Hội CMHS 2015 -2016 (- Ngày cập nhật: 27/10/2015)
Chia sẻ với những mãnh đời bất hạnh. (- Ngày cập nhật: 27/10/2015)

Video

  • Quảng trị

    Quảng Trị yêu thương

    Xem tiếp >>
  • QUỸ TUỔI TRẺ SÁNG TẠO KHKT

    Cá nhân/Tập thể: Lê Hồng Dũng

    Lớp:I

    Khóa: 1998 - 2001

    Ủng hộ: 2 triệu đồng


    Cá nhân/Tập thể: Tập thể học sinh

    Lớp:G

    Khóa: 1992-1995

    Ủng hộ: 5 triệu đồng


    Cá nhân/Tập thể: Tập thể học sinh

    Lớp:T

    Khóa: 1992-1995

    Ủng hộ: 3 triệu đồng


    Cá nhân/Tập thể: Tập thể học sinh

    Lớp:A1

    Khóa: 1997-2000

    Ủng hộ: 3 triệu đồng


    CỰU HỌC SINH ỦNG HỘ NHÀ TRƯỜNG

    Cá nhân/Tập thể: Tập thể học sinh lớp C1

    Khóa: 1994-1997

    Ủng hộ: Ủng hộ 3 triệu


    Cá nhân/Tập thể: Tập thể học sinh lớp I

    Khóa: 1999-2002

    Ủng hộ: Ủng hộ 1 triệu


    Cá nhân/Tập thể: Tập thể học sinh lớp A2

    Khóa: 1994-1997

    Ủng hộ: Ủng hộ 5 triệu


    Cá nhân/Tập thể: Tập thể học sinh lớp A1

    Khóa: 1994-1997

    Ủng hộ: Ủng hộ 5 triệu


    Cá nhân/Tập thể: Nguyễn Thanh Long

    Khóa: 1994-1997

    Ủng hộ: Ủng hộ 2,5 triệu


    Cá nhân/Tập thể: Tập thể học sinh lớp D

    Khóa: 1991-1994

    Ủng hộ: Ủng hộ 10 triệu đồng


    Cá nhân/Tập thể: Tập thể học sinh lớp C

    Khóa: 1998-2001

    Ủng hộ: Ủng hộ 5 triệu đồng


    Cá nhân/Tập thể: Tập thể học sinh lớp K

    Khóa: 1998-2001

    Ủng hộ: Ủng hộ 2,5 triệu đồng


    Cá nhân/Tập thể: Tập thể học sinh lớp H

    Khóa: 1993-1996

    Ủng hộ: Ủng hộ 5 triệu đồng


    Cá nhân/Tập thể: Tập thể học sinh lớp G

    Khóa: 1993-1996

    Ủng hộ: Ủng hộ 5 triệu đồng


    Cá nhân/Tập thể: Tập thể học sinh lớp E

    Khóa: 1993-1996

    Ủng hộ: Ủng hộ 5 triệu đồng


    Cá nhân/Tập thể: Tập thể học sinh lớp C

    Khóa: 1993-1996

    Ủng hộ: Ủng hộ 1 triệu đồng


    Cá nhân/Tập thể: Hồ Sỹ Trị - Lớp D

    Khóa: 1983 - 1986

    Ủng hộ: Ủng hộ 3 triệu đồng


    Cá nhân/Tập thể: Tập thể cựu học sinh ở Chi cục Hải quan Quảng Trị

    Khóa: Nhiều khóa

    Ủng hộ: Ủng hộ 10 triệu đồng


    Cá nhân/Tập thể: Tập thể học sinh lớp A1

    Khóa: 2014-2017

    Ủng hộ: Ủng hộ 10 triệu đồng


    Cá nhân/Tập thể: Hồ Thị Thuý Nhi - Lớp I

    Khóa: 1999-2002

    Ủng hộ: Ủng hộ 10 triệu đồng


    Cá nhân/Tập thể: Nguyễn Thị Kim Thoa – Lớp I

    Khóa: 2001-2004

    Ủng hộ: Ủng hộ 3 triệu đồng


    Cá nhân/Tập thể: Đinh Bảo Châu – Lớp B2

    Khóa: 1991-1994

    Ủng hộ: Ủng hộ 1 triệu đồng


    Cá nhân/Tập thể: Lê Hồng Dũng – Lớp I

    Khóa: 1998-2001

    Ủng hộ: Ủng hộ 10 triệu đồng


    Cá nhân/Tập thể: Phạm Bằng Giang – Lớp B

    Khóa: 1993-1996

    Ủng hộ: Ủng hộ 10 triệu đồng


    Cá nhân/Tập thể: Tập thể học sinh lớp A

    Khóa: 2000-2003

    Ủng hộ: Ủng hộ 10 triệu đồng


    Cá nhân/Tập thể: Tập thể học sinh lớp C

    Khóa: 1999-2002

    Ủng hộ: Ủng hộ 10 triệu đồng


    Cá nhân/Tập thể: Tập thể học sinh lớp B

    Khóa: 1998-2001

    Ủng hộ: Ủng hộ 10 triệu đồng


    Cá nhân/Tập thể: Đinh Xuân Nam

    Khóa: 1991-1994

    Ủng hộ: Công ty cổ phần Tân Hiếu – Số D29 Ngô Thì Nhậm – Hà Đông – Hà Nội: 54 triệu đồng


    LIÊN KẾT HỮU ÍCH

    THỜI TIẾT - TỶ GIÁ